[:kz]Қазақстан Республикасы Экология және табиғи ресуртарт министрлігі ресми сайтында https://www.gov.kz/memleket/entities/ecogeo/press/news/details/1272272?lang=kk
Заңсыз өндіру жер қойнауын пайдалану туралы заңнаманы бұзып қана қоймай, сонымен қатар ұлттық табиғи ресурстарға тікелей зиян келтіреді.
Қазақстанда кең таралған пайдалы қазбаларды (КПҚ) заңсыз өндіру жағдайларын анықтаған кезде мемлекеттік органдардың өкілеттіктерін нақты белгілеуге бағытталған заңнамалық түзетулер енгізілді.
Бұрын мұндай жағдайлар анықталған кезде келтірілген залалдың мөлшерін қай мемлекеттік орган анықтауы керек деген сұрақтар туындайтын. Іс жүзінде бұл өкілеттіктердің қайталануына әкелуі және әкімшілік істерді қарауды қиындатуы мүмкін.
Не өзгерді?
2026 жылғы 19 маусымдағы «ҚР Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексіне өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» Қазақстан Республикасының Заңымен Қазақстан Республикасы Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексінің 139-бабы түзетілді. Мұндай істерді қарау өкілеттігі енді минералды ресурс түріне байланысты нақты белгіленді: кең таралған пайдалы қазбалар үшін – жергілікті атқарушы органдар, қатты пайдалы қазбалар мен көмірсутектер үшін – Қазақстан Республикасы Өнеркәсіп және құрылыс министрлігі, ал уран үшін – Атом энергиясы агенттігі.
Қоршаған ортаға келтірілген залалды және мүліктік залалды ажырата білу маңызды. Мемлекеттік жер қойнауы ресурстарын заңсыз пайдалану немесе өндіру нәтижесінде қоршаған ортаға келтірілген залал, қоршаған ортаға келтірілген залалдың дәлелі болмаған жағдайда, мемлекетке келтірілген мүліктік залал болып саналады.
Бұл заңсыз өндіру мәселелерін жер қойнауы ресурстарының тиісті түрлерін бақылауға және басқаруға тікелей жауапты мемлекеттік органдар қарайтынын білдіреді. Жалпыға ортақ минералды ресурстар үшін мұндай мониторингті жергілікті атқарушы органдар жүзеге асырады.
Бұл іс жүзінде нені білдіреді?
Жаңа тәртіп мемлекеттік органдар арасындағы функциялардың қайталануын жояды, құзырет мәселелеріндегі бұрынғы түсініксіздіктерді жояды, заңсыз өндіру жағдайларына жауап беру жылдамдығын жақсартады және залалды анықтау мен жауаптыларды жауапкершілікке тартудың біркелкі тәртібін қамтамасыз етеді. Бұл өзгерістер, әсіресе, жергілікті билік органдарының заңсыз минералды өндіруді қадағалауы үшін маңызды, себебі мұндай операцияларды тікелей бақылау жергілікті деңгейде жүзеге асырылады.
Өкілеттіктерді нақты бөлу тиімді мемлекеттік бақылау, жер қойнауы ресурстарын қорғау және оларды ұтымды пайдалану үшін өте маңызды.[:ru]На официальном Интернет-ресурсе Министерства экологии и природных ресурсов РК https://www.gov.kz/memleket/entities/ecogeo/press/news/details/1272272?lang=ru
Незаконная добыча полезных ископаемых – это не только нарушение требований законодательства о недропользовании, но и прямой ущерб государственным природным ресурсам.
В Казахстане внесены законодательные изменения, направленные на четкое разграничение полномочий государственных органов при выявлении фактов незаконной добычи общераспространенных полезных ископаемых (ОПИ).
Ранее при выявлении таких фактов возникали вопросы, какой государственный орган должен определять размер причиненного ущерба. На практике это могло приводить к дублированию полномочий и затруднять рассмотрение административных дел.
Что изменилось?
Законом Республики Казахстан от 19 июня 2026 года «О внесении изменений и дополнений в Кодекс Республики Казахстан об административных правонарушениях» внесены изменения в статью 139 КоАП РК.
Полномочия по рассмотрению таких дел теперь четко разграничены в зависимости от вида полезных ископаемых: по общераспространенным полезным ископаемым — местные исполнительные органы, по твердым полезным ископаемым и углеводородному сырью – Министерство промышленности и строительства РК, урану — Агентство по атомной энергии.
При этом важно разграничивать экологический и имущественный ущерб. Ущерб, причиненный государственным ресурсам недр в результате их незаконного использования или изъятия, при отсутствии признаков экологического ущерба относится к имущественному ущербу государства.
Это означает, что вопросы незаконной добычи рассматриваются теми государственными органами, которые непосредственно отвечают за контроль и управление соответствующими видами недр. В отношении общераспространенных полезных ископаемых такой контроль осуществляется местными исполнительными органами.
Что это дает на практике?
Новый порядок позволяет исключить дублирование функций государственных органов, устранить прежнюю неопределенность в вопросах компетенции, повысить оперативность реагирования на факты незаконной добычи и обеспечить более последовательный порядок определения ущерба и привлечения виновных лиц к ответственности.
Особое значение эти изменения имеют для контроля местными исполнительными органами за незаконной добычей ОПИ, поскольку именно на местном уровне осуществляется непосредственный контроль за такими операциями.
Четкое разграничение полномочий — важное условие эффективного государственного контроля, защиты ресурсов недр и их рационального использования.