[:kz]ҚР Экология және табиғи ресуртар министрлігінің «Қоршаған ортаны қорғаудың ақпараттық-талдау орталығы» ШЖҚ РМК ресми сайтында https://iacoos.kz/kz/2026/06/17/43226
Шөлейттену және құрғақшылыққа қарсы күрес дүниежүзілік күні жыл сайын 17 маусымда аталып өтеді. Бұл халықаралық күн Біріккен Ұлттар Ұйымының Шөлейттенуге қарсы күрес жөніндегі конвенциясы қабылданғаннан кейін, 1994 жылы БҰҰ бастамасымен бекітілді. Оның негізгі мақсаты – жердің тозуы, шөлейттену және құрғақшылық мәселелеріне әлемдік қауымдастықтың назарын аудару, сондай-ақ табиғи ресурстарды сақтау мен қалпына келтірудің тиімді жолдарын іздестіру. Бұл күн адамдарға құнарлы жердің адамзат өмірінің маңызды негіздерінің бірі екенін еске салады, өйткені жер халықты азық-түлікпен, сумен және қажетті табиғи ресурстармен қамтамасыз етеді.
Шөлейттену – қуаң, жартылай қуаң және құрғақ аймақтардағы жердің тозу процесі. Оның барысында топырақ біртіндеп өзінің құнарлылығын және өсімдіктердің өсуін қамтамасыз ету қабілетін жоғалтады. Атауына қарамастан, бұл процесс жердің тікелей шөлге айналуын білдірмейді. Ол ауыл шаруашылығы алқаптарында, жайылымдарда және дала аймақтарында орын алып, қоршаған ортаның нашарлауына және халықтың өмір сүру сапасының төмендеуіне әкеледі. Шөлейттенудің негізгі себептері климаттың өзгеруі, ұзаққа созылған құрғақшылық, ормандардың жойылуы, малдың шамадан тыс жайылуы, жер мен су ресурстарын тиімсіз пайдалану және топырақ эрозиясы болып табылады.
Құрғақшылық – адамдардың өміріне және қоршаған ортаға елеулі әсер ететін ең қауіпті табиғи құбылыстардың бірі. Ол жауын-шашынның ұзақ уақыт бойы жеткіліксіз түсуі нәтижесінде пайда болып, өзендердегі, көлдердегі, су қоймаларындағы және топырақтағы су қорының азаюына алып келеді. Құрғақшылықтың салдары өте ауыр болуы мүмкін: ауыл шаруашылығы дақылдарының өнімділігі төмендейді, жайылымдардың жағдайы нашарлайды, ауыз су тапшылығы туындайды, орман және дала өрттерінің қаупі артады. Сонымен қатар, құрғақшылық экономикалық қиындықтарға, азық-түлік бағасының өсуіне және зардап шеккен аймақтардан халықтың мәжбүрлі қоныс аударуына себеп болуы мүмкін.
Шөлейттену мен құрғақшылық мәселелері жаһандық сипатқа ие және әлем бойынша миллиардтаған адамға әсер етеді. Халықаралық ұйымдардың мәліметтері бойынша, жер бетінің едәуір бөлігі қазірдің өзінде тозуға ұшыраған, бұл азық-түлік қауіпсіздігіне, биоалуантүрлілікті сақтауға және тұрақты дамуға үлкен қауіп төндіреді. Әсіресе климаттың өзгеруі құрғақшылықтың жиілігі мен ұзақтығын арттырып, жердің тозу үдерісін жеделдетіп отырғаны алаңдаушылық туғызады. Осыған байланысты Біріккен Ұлттар Ұйымы мемлекеттерді топырақты қалпына келтіру, су ресурстарын сақтау және экологиялық тұрғыдан қауіпсіз ауыл шаруашылығы әдістерін енгізу бойынша шаралар қабылдауға шақырады.
Қазақстан үшін шөлейттену мәселесі ерекше маңызды, себебі ел аумағының басым бөлігі қуаң және жартылай қуаң табиғи аймақтарда орналасқан. Топырақ құнарлылығын сақтау, жайылымдарды ұтымды пайдалану және су ресурстарын қорғау еліміздің басты міндеттерінің бірі болып табылады. Өңірдегі ең танымал экологиялық проблемалардың бірі – Арал теңізінің тартылуы. Бұл құбылыс табиғи ортаға елеулі өзгерістер енгізіп, маңайдағы халықтың өмір сүру жағдайының нашарлауына алып келді.
Шөлейттену және құрғақшылыққа қарсы күрес дүниежүзілік күні халықаралық конференциялар, ғылыми форумдар, экологиялық акциялар, ағартушылық іс-шаралар, ағаш отырғызу науқандары және ақпараттық бағдарламалар арқылы аталып өтеді. Бұл іс-шаралар халықтың экологиялық сауаттылығын арттыруға және жер мен су ресурстарына ұқыпты қарау қажеттілігіне назар аударуға бағытталған. Әрбір адам суды үнемді пайдалану, көгалдандыру жұмыстарына қатысу және табиғатты қорғау бастамаларын қолдау арқылы осы мәселені шешуге өз үлесін қоса алады.
Қорытындылай келе, Шөлейттену және құрғақшылыққа қарсы күрес дүниежүзілік күні үлкен халықаралық маңызға ие. Ол адамзатты жер мен су ресурстарын сақтауға, қоршаған ортаның тозуына жол бермеуге және болашақ ұрпақ үшін тұрақты дамуды қамтамасыз етуге шақырады. Табиғи ресурстарды ұтымды пайдалану, жерді қалпына келтіру және мемлекеттердің бірлескен күш-жігері экологиялық тепе-теңдікті, экологиялық қауіпсіздікті және бүкіл әлем халқының әл-ауқатын сақтаудың маңызды шарттары болып табылады.[:ru]На официальном Интернет-ресурсе РГП на ПХВ «Информационно-аналитический центр охраны окружающей среды» Министерства экологии и природных ресурсов РК https://iacoos.kz/2026/06/17/43226
Всемирный день борьбы с опустыниванием и засухой ежегодно отмечается 17 июня. Этот международный день был учреждён Организацией Объединённых Наций в 1994 году после принятия Конвенции ООН по борьбе с опустыниванием. Его основная цель заключается в привлечении внимания мирового сообщества к проблемам деградации земель, опустынивания и засухи, а также к поиску эффективных способов сохранения и восстановления природных ресурсов. Данная дата напоминает людям о том, что плодородные земли являются важнейшей основой жизни на планете, поскольку именно они обеспечивают человечество продовольствием, водой и необходимыми природными ресурсами.
Опустынивание представляет собой процесс деградации земель в засушливых, полузасушливых и сухих районах, при котором почва постепенно теряет своё плодородие и способность поддерживать растительный покров. Несмотря на название, этот процесс не означает буквальное превращение территории в пустыню. Он может происходить на сельскохозяйственных угодьях, пастбищах и степных территориях, что приводит к ухудшению экологической обстановки и снижению качества жизни населения. Основными причинами опустынивания являются изменение климата, длительные засухи, вырубка лесов, чрезмерный выпас скота, нерациональное использование земель и водных ресурсов, а также эрозия почв.
Засуха является одним из наиболее опасных природных явлений, оказывающих серьёзное воздействие на жизнь людей и состояние окружающей среды. Она возникает в результате продолжительного недостатка осадков и приводит к уменьшению запасов воды в реках, озёрах, водохранилищах и почве. Последствия засухи могут быть крайне тяжёлыми: снижается урожайность сельскохозяйственных культур, ухудшается состояние пастбищ, возникает нехватка питьевой воды, увеличивается риск возникновения лесных и степных пожаров. Кроме того, засуха способна вызывать экономические трудности, рост цен на продукты питания и даже вынужденное переселение населения из наиболее пострадавших регионов.
Проблемы опустынивания и засухи имеют глобальный характер и затрагивают миллиарды людей по всему миру. По данным международных организаций, значительная часть поверхности суши уже подвергается деградации, что представляет серьёзную угрозу для продовольственной безопасности, сохранения биоразнообразия и устойчивого развития человечества. Особую обеспокоенность вызывает тот факт, что изменение климата способствует увеличению частоты и продолжительности засух, а также ускоряет процессы деградации земель. В связи с этим Организация Объединённых Наций призывает государства принимать меры по восстановлению почв, сохранению водных ресурсов и внедрению современных экологически безопасных методов ведения сельского хозяйства.
Для Казахстана проблема опустынивания особенно актуальна, поскольку большая часть территории страны расположена в засушливых и полузасушливых природных зонах. Важными задачами являются сохранение плодородия почв, рациональное использование пастбищ и защита водных ресурсов. Одним из наиболее известных примеров экологической проблемы в регионе является высыхание Аральского моря, которое привело к серьёзным изменениям природной среды и ухудшению условий жизни населения прилегающих территорий.
Всемирный день борьбы с опустыниванием и засухой отмечается проведением международных конференций, научных форумов, экологических акций, образовательных мероприятий, посадкой деревьев и информационных кампаний. Эти мероприятия направлены на повышение экологической грамотности населения и привлечение внимания к необходимости бережного отношения к земле и воде. Каждый человек может внести свой вклад в решение данной проблемы, экономно используя воду, участвуя в озеленении территорий и поддерживая природоохранные инициативы.
Таким образом, Всемирный день борьбы с опустыниванием и засухой имеет большое международное значение. Он напоминает человечеству о необходимости сохранять земельные и водные ресурсы, предотвращать деградацию окружающей среды и обеспечивать устойчивое развитие для будущих поколений. Рациональное природопользование, восстановление земель и совместные усилия государств являются важнейшими условиями сохранения экологического равновесия, экологической безопасности и благополучия людей во всём мире.