[:kz]Қазақстан Республикасы Экология және табиғи ресурстар министрлігі ресми сайтында https://www.gov.kz/memleket/entities/ecogeo/press/news/details/1161154?lang=kk
Индустриялық даму жағдайында атмосфералық ауаның ластануы Қазақстандағы ең өткір экологиялық проблемалардың бірі болып қала береді. 2025 жылдың қорытындысы бойынша «Қазгидромет» РМК деректеріне сәйкес республиканың 11 қаласында ауаның ластануының тұрақты жоғары деңгейі тіркелді. Алматы, Өскемен, Қарағанды, Теміртау, Ақтөбе және басқа қалалар ең проблемалы болып қала береді.
Экология және табиғи ресурстар министрлігі қоршаған ортаға жүктемені азайту бойынша жүйелі жұмыс жүргізуде. Ең үздік қолжетімді технологиялар (УҮҚТ) енгізілуде, өнеркәсіптік объектілерді жаңғырту жүзеге асырылуда. Осылайша, УҮҚТ қағидаттарына көшу жөніндегі іс-шаралар 21 ірі кәсіпорында басталды, тағы 22 өтінім қаралуда. 22 энергия өндіруші объект бойынша жылу энергетикасын жаңғыртудың кешенді жоспары бекітілді.
Алайда, ластанудың едәуір үлесі шағын көздерге — автокөлікке, жеке секторға және шағын бизнес объектілеріне тиесілі. Мысалы, Алматыда шығарындылардың 60 % — ы көлікке, ал 12% – дан астамы жеке үйлер мен шағын қазандықтарға тиесілі. Осындай жағдай Өскеменде және басқа да ірі қалаларда байқалады.
Тиімді шешімдерді зерделеу және үздік халықаралық тәжірибені енгізу мақсатында Министрлік өкілдері Қытай Халық Республикасына барып, ауа сапасын басқарудың кешенді тәсілі енгізілген Бейжің қаласының тәжірибесімен танысты. ҚХР экология және қоршаған орта Министрлігінің өкілдерімен кездесулер барысында Пекинге айтарлықтай жақсартуға қол жеткізуге мүмкіндік беретін негізгі шаралар қарастырылды: көлікті электр тартымына ауыстыру, көлік және өнеркәсіптік кәсіпорындар үшін нормативтерді қатаңдату, экологиялық аймақтар мен шаңды бақылау жөніндегі ұлттық стандарттарды енгізу (PM 2.5).
Министрлік ұйымдастырған кеңесте әкімдіктер мен аумақтық экология департаменттерінің қатысуымен Алматы қаласы мен Өскемен қаласы әкімдіктерінің баяндамалары тыңдалды. Атап айтқанда, Алматы қаласының әкімдігі әзірлеген атмосфералық ауаны қорғау қағидаларының жобасы ұсынылды.
Бейжіңнің оң тәжірибесін ескере отырып, министрлік әкімдіктерге ҚР Экологиялық кодексінің 206 – бабына сәйкес 2026-2028 жылдарға арналған атмосфералық ауаны қорғау жөніндегі қағидаларды әзірлеуді тапсырды, онда мыналарды көздеу қажет:
– субсидиялау және ынталандыру шараларымен жеке секторды газдандыру;
– қоғамдық тамақтандыру мекемелерінде және шағын қазандықтарда қатты отынды пайдалануға тыйым салу;
– объектілерді орталықтандырылған жылумен жабдықтауға қосуды ынталандыру;
– қоғамдық көлік пен таксидің электр тартқышы мен газға ауысуы;
– “Жұп-Тақ күн” жүйесі бойынша ҰМУ-дағы қозғалысты шектеу және экологиялық аймақтарға бөлуді жүргізу;
– өнеркәсіптік аймақтардың айналасында жасыл белдеулер құру.
Бұдан басқа, Экологиялық кодекстің 205 және 21-бабына сәйкес Министрлік әкімдіктерге атмосфералық ауаның ластануының жиынтық есептеулерін әзірлеу, қоршаған орта сапасының нысаналы көрсеткіштерін (ҚОСНК) және ШРЕШ жиынтық томдарын қалыптастыру жөніндегі жұмысты жандандыруды тапсырды. Министрлік жүргізген талдау бүгінгі күні аталған стратегиялық құжаттарды барлық әкімдіктер әзірлемегенін, осыған байланысты оларды дайындауды жеделдету, келісу және бекіту жөнінде нақты тапсырмалар берілгенін көрсетті.
Өңірлік ден қоюды күшейту, келісілген ведомствоаралық өзара іс-қимыл және табысты халықаралық тәжірибелерді тираждау атмосфералық ауаның жай-күйін жақсартуда және халықтың өмір сүру сапасын арттыруда маңызды фактор болады.[:ru]На официальном Интернет-ресурсе Министерства экологии и природных ресурсов РК https://www.gov.kz/memleket/entities/ecogeo/press/news/details/1161154?lang=ru
В условиях индустриального развития загрязнение атмосферного воздуха остаётся одной из наиболее острых экологических проблем в Казахстане. По итогам 2025 года, согласно данным РГП «Казгидромет», в 11 городах республики зафиксирован устойчиво высокий уровень загрязнения воздуха. Наиболее проблемными остаются Алматы, Усть-Каменогорск, Караганда, Темиртау, Актобе и другие города.
Министерством экологии и природных ресурсов проводится системная работа по снижению нагрузки на окружающую среду. Внедряются наилучшие доступные технологии (НДТ), осуществляется модернизация промышленных объектов. Так, мероприятия по переходу на принципы НДТ уже начаты в 21 крупном предприятии, еще 22 заявки находятся на рассмотрении. По 22 энергопроизводящим объектам утвержден Комплексный план по модернизации теплоэнергетики.
Однако, значительная доля загрязнения приходится на малые источники — автотранспорт, частный сектор и объекты малого бизнеса. В Алматы, например, 60 % выбросов приходится на транспорт, а более 12 % — на частные дома и мелкие котельные. Аналогичная ситуация наблюдается в Усть-Каменогорске и других крупных городах.
В целях изучения эффективных решений и внедрения лучшего международного опыта, представители Министерства посетили Китайскую Народную Республику и ознакомились с практикой города Пекин, где внедрён комплексный подход к управлению качеством воздуха. В ходе встреч с представителями Министерства экологии и окружающей среды КНР были рассмотрены ключевые меры, позволившие Пекину добиться значительного улучшения: перевод транспорта на электротягу, ужесточение нормативов для транспорта и промышленных предприятий, внедрение экологических зон и национальных стандартов по контролю за пылью (PM 2.5).
На совещании, организованном Министерством с участием акиматов и территориальных департаментов экологии, были заслушаны доклады акиматов г. Алматы и г. Усть-Каменогорска. В частности, был представлен проект Правил охраны атмосферного воздуха, разработанный акиматом города Алматы.
С учетом положительного опыта Пекина, Министерством поручено акиматам – в соответствии со статьей 206 Экологического кодекса РК разработать на 2026–2028 годы Правила по охране атмосферного воздуха, в которых необходимо предусмотреть:
– газификацию частного сектора с мерами субсидирования и стимулирования;
– запрет на использование твердого топлива в заведениях общественного питания и малых котельных;
– стимулирование подключения объектов к централизованному теплоснабжению;
– переход общественного транспорта и такси на электротягу и газ;
– ограничение движения в НМУ по системе «чётный–нечётный день» и проведение экологического зонирования;
– создание зелёных поясов вокруг промышленных зон.
Кроме того, в соответствии со статьей 205 и 21 Экологического кодекса Министерством поручено акиматам активизировать работу по разработке сводных расчетов загрязнения атмосферного воздуха, формированию целевых показателей качества окружающей среды (ЦПКОС) и сводных томов ПДВ. Проведенный министерством анализ показал, что на сегодняшний день указанные стратегические документы разработаны не всеми акиматами, в связи с чем даны конкретные поручения по ускорению их подготовки, согласованию и утверждению.
Усиление регионального реагирования, согласованное межведомственное взаимодействие и тиражирование успешных международных практик станут важным фактором в улучшении состояния атмосферного воздуха и повышении качества жизни населения.