[:kz]Қазақстан Республикасы Экология және табиғи ресуртар министрлігі ресми сайтында. https://www.gov.kz/memleket/entities/ecogeo/press/news/details/727803?lang=kk
ҚР Экология және табиғи ресурстар министрлігінің Орман шаруашылығы және жануарлар дүниесі комитеті Дүниежүзілік банкпен бірлесіп Қазақстанда ландшафттарды тұрақты қалпына келтіру жобасын (бұдан әрі – Жоба) сәтті әзірлеуде.
Қазақстан соңғы онжылдықта ормандардың азаюы және ормандағы биоалуантүрліліктің жойылу проблемасына тап болды. Сондай-ақ, елде орманды қалпына келтіру және экожүйені сақтау үшін маңызды болатын орман тұқымдарының мол ресурстарына ие. Аталған мәселелерді шешу мақсатында Дүниежүзілік банк Қазақстанда ландшафттарды тұрақты қалпына келтіру жобасын іске қосты. Оның аясында орман тұқымдардың генетикалық банкі құрылады.
Орман тұқымдарының генетикалық банкі – өсімдіктердің генетикалық материалдарының сақтау қоймасы болып табылады. Ол ормандардың әртүрлілігін және генетикалық тұтастығын сақтауға мүмкіндік береді. Еліміздің әр өңірінен жиналған түрлі орман тұқымдарын сақтайтын ерекше платформаның бірі. Бұл банк генетикалық ақпарат қорының қызметін атқарып, өрттен, аурулардан, кесудан және түрлі төтенше жағдайлардан кейін орманды қалпына келтіруге мүмкіндік береді.
Қазақстанда тұқымдардың генетикалық банкінде сақталатын ағаш түрлерінің бастапқы тізбесі түрлерді қорғау, ландшафтта таралуы, зиянкестер мен ауруларға төтеп беретін критерийлер бойынша сұрыпталып жасалды.
Тізімге Қызыл кітапқа енген бірегей және сирек кездесетін ағаш өсімдіктерінің 46 түрі; белсенді абаттандыру іс-шаралары үшін әлеуеті бар перспективалы түрлер; орман құруда маңызды рөл атқаратын орман құрушы түрлер кірді.
«Тұқымдар банкінде өсімдіктерді сақтау және олардың түрлерін көбейту жұмыстары еліміздің ландшафттарының ұзақ мерзімді тұрақты дамуына қажетті қадамдардың бірі болмақ. Ол ормандарды қалпына келтіруге, биоалуантүрлілікті көбейтуге және жердің деградациясы мен климаттың өзгеруімен күресуге мүмкіндік береді», – деп хабарлады ҚР ЭТРМ Орман шаруашылығы және жануарлар дүниесі комитетінің төрағасының орынбасары Е. Құтпанбаев.
Дүниежүзілік банкпен бірлескен жоба аясында орман тұқымдарының генетикалық банкінің материалдық-техникалық базасын құруға қолдау көрсетілді. Орман тұқымдарын сақтау мен кептіруге, оларды қабылдауға қажетті құрылғылар, аспаптар және автотранспорт сатып алынды. Бұдан басқа, зертхананың блогы қажетті техникамен және жиһазбен жабдықталып, орман тұқымдарын тексеру үшін шығын материалдары мен оларды сақтауға арналған арнайы жабдықтармен қамтамасыз етілді.
Жоба жетекшісі Е.Мұратовтың айтуынша, зертханада микроклондау әдісі арқылы жаппай тираждау үшін вируссыз, генетикалық біртекті отырғызу материалын алу әдісі сәтті жүзеге асуда. Бұл өсімдіктерді көбейтудің қысқа әрі жеделдетілген жолы, ол барлық маңызды генетикалық ерекшеліктерді сақтауға мүмкіндік береді.
Зертхана жұмысы барысында клондық отырғызу материалын алу әдісі әзірленіп, ағаш-бұталардың әртүрлі түрлерін «invitro» жағдайында сақтайтын меристемалық тұқымдар банкі құрылды. Олардың ішінде Іле-Алатау тарамының сиверс алма ағаштары, карел қайыңы, манчжур қайыңы, қағаз қайың және т.б. Мұндай тұқымдық қор құнды қазынаның бірі.
Кәсіпорынның орман биотехнология зертханасында жабық тамыр жүйесі арқылы тораңғы өсірудің жаңа технологиясы әзірленіп, сынақтан сәтті өтті. Бұл Қазақстанның тораңғы ормандарының генетикалық әртүрлілігін сақтауға мүмкіндік береді.
2018 жылы Қазақстан Бонн шақыруы аясында 2030 жылға қарай 1,5 млн га орман алқаптарын қалыпқа келтіруге міндеттемені алды. Жоба республиканың орман қорын ұлғайтып, жердің тозуын азайтады.
Тұқымдардың генетикалық банкінің басты идеясы Қазақстанның әр аймағының климаттық жағдайының, топырақтың құрамы мен басқа да факторлар бойынша ерекшеленуінде, тек ішкі тұқым қоры орманды қалпына келтіруді қамтамасыз ете алмайды. Әр өңірдің генетикалық материалдарын сақтау арқылы нақты экожүйелер үшін тұқымдардың қажетті сортын таңдауға болады. Ол ландшафттарды қалпына келтіру жобасының тиімділігін арттыруға септігін тигізеді.
Орман тұқымдарының генетикалық банкі Қазақстанда ландшафттарды тұрақты қалпына келтіру және биоалуантүрлілікті сақтау саласы бойынша жаңа мүмкіндіктерді ашады. Ол табиғатты сақтауға және болашақта тұрақты өмір сүру ортасын құруға бағытталған экологиялық жауапты іс-шаралардың тәуелсіз құралына айналады. Жоба жасыл экономика мен Қазақстанның тұрақты дамуын құрудағы маңызды қадам болмақ.
Анықтама: Өсімдіктердің биоалуантүрлілігін сақтау мақсатында
152 елде тұқым банктері құрылған. Қазіргі уақытта әлемде 1000-нан астам ауыл шаруашылығы дақылдарының, табиғи флораның, жеміс өсімдіктерінің және т.б. тұқым банкі бар.[:ru]На официальном Интернет-ресурсе Министерства экологии и природных ресурсов РК https://www.gov.kz/memleket/entities/ecogeo/press/news/details/727803?lang=ru
Комитет лесного хозяйства и животного мира Министерства экологии и природных ресурсов РК совместно со Всемирным банком успешно реализует проект по устойчивому восстановлению ландшафтов в Казахстане (далее – Проект).
В последние десятилетия Казахстан столкнулся с проблемой обезлесенности и убыли биоразнообразия в лесах. Вместе с тем, страна обладает богатыми ресурсами в виде семян лесных пород, которые критически важны для восстановления лесов и сохранения экосистем. Для решения этой проблемы Всемирный Банк запустил проект по устойчивому восстановлению ландшафтов в Казахстане, в рамках которого создается генетический банк семян.
Генетический банк семян лесных пород – это хранилище генетического материала растений, которое позволяет сохранить и поддерживать разнообразие видов и генетическую целостность лесов. Он представляет собой уникальную платформу, где собираются и хранятся семена различных лесных пород, собранные в разных регионах Казахстана. Этот банк выполняет функцию запасника генетической информации, которая может быть использована для восстановления лесов после пожаров, болезней, вырубки и других чрезвычайных ситуаций.
В Казахстане первоначальный список древесных пород, подлежащих хранению в банке семян был составлен путем ранжирования пород в соответствии с такими критериями, как статус сохранения, распространенность в ландшафте, уязвимость к вредителям и болезням.
В список были включены: 46 видов краснокнижных древесных растений, являющиеся уникальными и редкими видами; перспективные виды, которые обладают потенциалом для активной озеленительной деятельности; лесообразующие породы, которые играют важную роль в формировании лесов.
«Сохранение и размножение этих растений и пород в банке семян является необходимым шагом для обеспечения долгосрочной устойчивости ландшафтов Казахстана. Это позволит использовать их для восстановления лесов, повышения биоразнообразия и борьбы с последствиями деградации земель и изменения климата», – сообщил Е. Кутпанбаев, заместитель председателя Комитета лесного хозяйства и животного мира МЭПР РК.
В рамках проекта Всемирным банком была предоставлена поддержка для создания материально-технической базы Генетического банка лесных семян. Были приобретены автотранспорт, приборы и оборудование для блоков приема, сушки и хранения лесных семян. Кроме того, проведено оснащение блока лаборатории организационной техникой и мебелью, а также приобретены расходные материалы для проведения тестирования лесных семян и специальный инвентарь для хранения партий лесных семян.
По словам руководителя проекта Е. Муратова, в лаборатории успешно разрабатывают способ получения безвирусного, генетически однородного посадочного материала для массового тиражирования методом микроклонирования. Это сокращенный и ускоренный способ размножения растений, который позволяет сохранить все важные генетические особенности.
За время работы лабораторий был разработан метод получения клонового посадочного материала и создан банк генов меристем, где происходит хранение в условиях «invitro» для различных пород древесно-кустарниковых растений. Среди них яблони Сиверса Иле-Алатауской популяций, березы Карельской, березы Маньчжурской, березы бумажной и другие. Такой банк генов является ценным сокровищем.
В лаборатории лесной биотехнологии Предприятия была разработана и успешно протестирована новая технология выращивания туранговых тополей с закрытой корневой системой. Это позволяет сохранять генетическое разнообразие туранговых лесов Казахстана.
В 2018 году Казахстан принял на себя обязательство по восстановлению 1,5 млн гектаров лесов к 2030 году в рамках Боннского вызова. Проект позволит увеличить лесистость республики и снизить деградацию земель.
Ключевая идея генетического банка семян заключается в том, что различные регионы Казахстана уникальны по своим климатическим условиям, почвенным характеристикам и другим факторам, и только внутренние резервы семян не могут обеспечить эффективное восстановление лесов. Хранение генетического материала разных регионов позволяет выбирать наиболее подходящие сорта семян для конкретных экосистем, что повышает эффективность программы восстановления ландшафтов.
Генетический банк семян лесных пород в Казахстане открывает перед страной новые перспективы в области устойчивого восстановления ландшафтов и сохранения биоразнообразия. Он станет незаменимым инструментом для экологически ответственной деятельности, направленной на сохранение природы и создание устойчивой будущей среды для жизни. Проект является важным шагом в создании зеленой экономики и устойчивого развития Казахстана.
Справочно: В целях сохранения биоразнообразия растений банки семян были созданы в 152 странах мира. В настоящий момент в мире насчитывается более 1000 банков семян сельскохозяйственных культур, природной флоры, плодовых растений и др.