Дереккөз: www.24.kz
Биыл Семей ядролық сынақ полигонының жабылғанына 28 жыл толады. Қазақ жері 40 жыл бойы жаппай қырып жою қаруының азабын тартты.
Егер Тұңғыш Президент – Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев ерік-жігер танытпағанда тағы қанша атом бомбасы жарылып, қанша адам ауыр дертке шалдығатынын болжаудың өзі қиын еді.
1949 жыл. 29 тамыз. Ұйқыдан енді тұра бастаған халық гүрс еткен ауыр соққыны естіп, жарты аспанды алып кеткен от-жалынды көреді. Семей өңіріндегі ядролық сынақтар осылай басталған еді. Ал 1953 жылға дейін жергілікті ауыл тұрғындарына еш секерту жасалмастан бомбалар жарылып келді.
Уәлихан Қалижан, қоғам қайраткері:
– Полигон – бұл қазақтың дерті. Әлі күнге дейін оның дерті жойылған жоқ. Мінкеи сол полигонды өзінің жарлығыменен жабуы ол Президенттің болашақты ойлауы.
Жалпы 40 жылдың ішінде 456 ядролық және термоядролық жарылыс болды. Сынақтар әуеде және жер астында жасалды. 1953 жылы дүниежүзінде алғаш рет қуаттылығы 500 килотонна болатын сутек бомбасы сыналды. Бірте-бірте халықтың наразылығы күшейіп 1989 жылы «Невада-Семей» антиядролық қозғалысы құрылды. Ұйым жетекшісі Олжас Сүлейменов сол жылы Нұрслтан Назарбаевпен кездесіп біраз жайды ақылдасқанын айтады. Артынша «Невада-Семей» қозғалысы КСРО басшылығына полигонды жабу туралы талап қояды.
Олжас Сүлейменов, қоғам қайраткері:
– Бірақ КСРО басшылығы біздің талабымызды орындамай созбалақтатып отырып алды. Сол кезде Нұрсұлтан Әбішұлы президент ретінде, жоғарыға бағынбастан дербес шешім қабылдап Семей полигонын жабу туралы жарлыққа қол қойды.
Уәлихан Қалижан, қоғам қайраткері:
– Сол кезеңде көптеген саясаткерлер оған қарсы шықты. Біз оны неге береміз. Егер біз ядролық мемлекет ретінде қалып тұрсақ жұрт бізді сыйлар еді, бізден қорқар еді деп сөйтті. Кейін Назарбаев айтты ал алып қалдық дейік, оны ұстайтын бізге қыруар күш керек. Оған ғалымдар керек, оған экономикалық потенциал керек. Ол бізде жоқ. Сондықтан да біз оны құры дақпыртпен алып қаламыз деп ертең елімізді, халқымызды қырып алмаймыз ба деді.
Семей полигонының жабылуы өзге елдерге де үлгі болды. Мысалы, 1992 жылы АҚШ Невададағы сынақты доғарды. Аз уақыттан соң бұл үрдіске Франция қосылды. Ал 1996 жылы Қытай Лобнордағы сынақтарды тоқтатты.
Олжас Сүлейменов, қоғам қайраткері:
– Семей полигонының жабылуы әлемдік ядролық сынақтарға қарсы қозғалысқа жол ашты. Ол Қазақстанға және Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаевқа үлкен абырой әкелді. Еліміздің бұл бастамасы Біріккен Ұлттар Ұйымы мен өзге де халықаралық институттар тарапынан үлкен қолдауға ие болды.
Осылайша 29 тамыз Қазақстан тарихында зұлмат қарудан ада болған күн ретінде алтын әріппен жазылды. Айтулы оқиға әлемдік тарихта да ойып орын алды. 2009 жылы БҰҰ Бас Ассамблеясының 64-сессиясында Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтың ұсынысы бойынша 29 тамыз ядролық сынақтарға қарсы Халықаралық күн болып бектілді.
Источник: www.24.kz
Казахстан первым в мире сделал реальный шаг к всеобщему ядерному разоружению.
29 августа 1991 года Указом Президента Казахской ССР Нурсултана Назарбаева был закрыт Семипалатинский полигон, передает корреспондент «Хабар 24».
Так выглядит испытательный взрыв ядерной боеголовки на Семипалатинском полигоне. Оружие массового поражения, разработанное в середине прошлого века, до сих пор остается самой страшной мировой угрозой. В Советском Союзе роль «испытательной площадки» досталась Семипалатинскому полигону. Первые испытания здесь начались в 1949 году на площади в восемнадцать с половиной тысяч квадратных километров. На стыке Восточно-Казахстанской, Карагандинской и Павлодарской областей.
Уалихан Калижанулы, общественный деятель:
– Полигон являлся настоящей болевой точкой казахстанской земли. До сих пор отголоски тех испытаний существуют. И сейчас есть необходимость бороться с этой проблемой. Эта задача стоит и перед нынешней властью.
За сорок лет на полигоне прогремело 456 взрывов. Позже ученые подсчитают – мощность всех боеголовок в две с половиной тысячи раз превышала силу первой в истории человечества бомбы, сброшенной на японскую Хиросиму. От испытаний на Семипалатинском полигоне пострадало более полутора миллионов человек. Люди понимали, что дальше так жить нельзя. В феврале 1989 года было создано Международное антиядерное движение «Невада-Семипалатинск». Начались многолетние переговоры с верховным руководством СССР. Большую роль в них сыграла личность Елбасы. В 1991 году Нурсултан Назарбаев пошёл на смелый шаг.
Олжас Сулейменов, писатель, поэт, инициатор движения «Невада-Семипалатинск»:
– Как Президент он подписал указ о закрытии Семипалатинского полигона, которое затягивало правительство СССР. Это факт. Он пошел, не согласовал. Но в то время август был такой – очень революционный, вы помните. И в дальнейшем он уже открыто поддерживал, должен был уже выступать и от имени Казахстана.
Уалихан Калижанулы, общественный деятель:
– В то время многие политики выступали против него. Но если бы мы оставались ядерным государством, мы бы сами представляли внешнюю угрозу. Тогда, как сказал Назарбаев, нам нужно от оружия избавиться. И здесь потребуется много сил. Были необходимы ученые, которые смогли бы разобраться во всех тонкостях разоружения. Нужен был и экономический потенциал.
Казахстан без ядерного оружия стал международным брендом. Действия Первого Президента страны ставят в пример во всем мире. Наша республика запустила механизм разоружения. Курс Казахстана на миролюбие и спокойствие поддерживают и в Организации Объединенных Наций.
Олжас Сулейменов, писатель, поэт, инициатор движения «Невада-Семипалатинск»:
– Вот этот акт закрытия Семипалатинского полигона как начальный акт антиядерного движения в мире. Он придал большой авторитет Казахстану, и лично Нурсултану Абишевичу Назарбаеву как лидеру и республики, и этого движения. Процесс закрытия остальных полигонов начался с нас. После нас в 1992 году в августе остановил испытание полигон в Неваде. Там США и Англия испытывали. Потом Франция вынуждена была остановить испытания. И, наконец, в 1996 году полигон «Лобнор» прекратил испытывать и в воздухе, и на земле. Таким образом, 5 полигонов остановились.
ООН объявила 29-е августа Международным днем действий против ядерных испытаний. Что касается территории Семипалатинского полигона, она до сих пор остается объектом научных исследований.